Możliwości leczenia

Diagnoza depresji

Niezwykle istotną sprawą w rozwiązywaniu problemu depresji jest prawidłowa ocena ryzyka samookaleczeń i prób samobójczych. Drugim priorytetem jest ocena, czy depresja nie jest czasem reakcją na maltretowanie. Trzecie działanie w wypadku zaburzeń nastroju, obejmować powinno wyjaśnienie natury i rozmiarów symptomów. Czwarty i zarazem ostatni krok, sprowadzać się powinien do określenia predyspozycyjnych, przyspieszających, podtrzymujących i ochronnych czynników związanych z depresją młodego człowieka.

Tak samo jak w innych zaburzeniach natury psychicznej, bardzo ważnym etapem w procesie leczenia depresji jest prawidłowa i rzetelna diagnoza. Przede wszystkim, powinna ona łączyć wskazane powyżej czynniki z objawami depresji, sugerować cele, które mają zostać osiągnięte na skutek terapii i nakreślić możliwie najbardziej szczegółowy plan ich osiągania.

Dokładna diagnoza, wskazuje zazwyczaj, że na problemy młodego człowieka z nastrojem wpływają czynniki osobiste, rodzinne, szkolne, a czasem też i te, które wiążą się z jego szerszym środowiskiem. Do przeprowadzenia interwencji, konieczna jest możliwie najbardziej wnikliwa ocena problemu. Ułatwia ona również skoncentrowanie się na rodzicach i opiekunach w rodzinach, które dotknięte są problemami o bardziej złożonej naturze.

Terapia zintegrowana

Zgodnie z najnowszymi trendami, w obrębie terapii powinny być zintegrowane te techniki terapii, które są najbardziej skuteczne. Terapia depresji powinna więc zawierać psychoterapię, wspieranie wewnętrznego systemu kontroli chorego, rozwijanie umiejętności działania, komunikacji międzypersonalnej, umiejętności społecznych i umiejętności rozwiązywania problemów, oddziaływanie terapeutyczne skupione na relacjach w obrębie rodziny, leczenie farmakologiczne, szkolenie opanowywania nawrotów, braku zaangażowania i oporu.

Już we wczesnej fazie procesu terapeutycznego włącza się do niego elemant psychoedukacyjny. Chodzi bowiem o to, żeby zarówno nastolatek, jak i jego rodzina zdobyli jak największą wiedzę o depresji i możliwie najlepiej ją zrozumieli.Poza przekazem wiedzy, terapia w tym modelu koncentruje się między innymi na wywołaniu zmian w przekonaniach młodych ludzi, we wzorach ich zachowań, w ich podejściu do innych i do związków. Środki antydepresyjne podaje sie tu najczęściej po to, by wyregulować sen i apetyt, oraz by zwiększyć poziom energii. Jeśli rodzice, pomimo licznych prób terapeuty nie są w stanie zaakceptować takiego modelu pracy nad problemem, albo jeśli go rozumieję, ale się z nim nie zgadzają, to kolejne próby nawiązania współpracy wywołują u nich raczej opór niż chęć współdziałania. Najczęściej, przyczyną takiego stanu rzeczy, jest nieuświadamianie sobie, że w przypadku nastolatka skuteczność leków antydepresyjnych wcale nie jest zbyt duża, a wiedza na temat ich długoterminowych skutków ubocznych jest raczej znikoma.

Równie wcześnie, jako elemen terapii może być wprowadzony wewnętrzny system kontroli i wytyczanie celów. Młodego człowieka i jego najbliższych prosi się o wyznaczenie celów łatwych do osiągnięcia, tak by każdy, nawet najmniejszy postęp był wyraźnie widoczny. Dalej, aleca się, by osoba dokładnie śledziła te wszystkie małe sukcesy i zapisywała je w zeszycie. Take zapiski pomagają uświadomić młodym ludziom, że między działaniem, a nastrojem istnieje istotny związek. Ponadto, podczas wspólnej analizy tych notatek, chory zaauważa, że pewne szczególne wydarzenia wiążą się z poprawą jego samopoczucia. W ten sam sposób zidentyfikować można również sytuacje wpływające na obniżenie nastroju. Taki dzienniczek pomaga też prześledzić relacje pomiędzy tym jak osoba się czuje, a pewnymi typami interakcji społecznych w których uczestniczy. Po jakimś czasie, do zapisu można dodać nową kolumnę, w któej pacjent będzie zapisywał myśli i pomysły, które mogłyby przyczynić się do zmiany jego nastroju w konkretnej sytuacji, czy w określonym typie relacji.

Psychedukacja i prowadzenie notatek na temat samopoczucia, prowadzi zazwyczaj do odkrycia, że celowe oddziaływanie na nastrój odnosi zazwyczaj duży, pozytywny skutek. Młody człowiek może więc rozwinąć swój własny wzorzec działania w celu poprawy nastroju. Wzorzec ten powinien opierać się na ustaleniu kilkuetapowych zadań, na planowaniu i przypominaniu sobie przyjemnych wydarzeń, ustalaniu możliwych do osiągnięcia wyzwań, planowaniu ćwiczeń fizyczych i wykorzystywaniu metod relaksacyjnych.

Ogromny wpływ na nastrój niemal każdego nastolatka mają relacje rodzinne, a w szczególności zaburzenia komunikacji, konflikty, krytycyzm, nadopiekuńczość i triangulacja. Co więcej depresję mogą wywołać również problemy związane z dojrzewaniem, separacją rodziców, czy osieroceniem. W kształtowaniu stosunków rodzinnych wykorzystuje się głównie treningi komunikacji, rozwiązywania problemów, interwencje polegające na inicjowaniu rodzinnego wsparcia i i renegocjowaniu ról w rodzinnych relacjach. W związku z tym, że system wartości każdego nastolatka jest wręcz nierozerwalnie związany z systemem wartości jego rodziców, rodzinne podejście do terapii bywa szczególnie użyteczne w przypadku młodzieży w okresie dojrzewania.

Młodzi ludzie bedący w depresji bardzo szybko zostają wykluczeni z działań grupy równieśniczej. W związku z tym, elementem każdej terapii mającej na celu poradzenie sobie z problemem depresji, powinien być trening umiejętnosci społecznych. Celem takiego treningu jest zapoznanie młodzieży ze strategiami, które umożliwią im prowadzenie konwersacji z rówieśnikami, rozpoznawanie możliwości włączania się do rozmowy, a tym samym wniesienia własnego wkładu zarówno do rozmów, jak i do działań, które przyniosą korzyści całej grupie.

Leki przeciwdepresyjne

Stosowanie przeciwdepresyjnych leków trójpierścieniowych przy depresjii dziecięcej, pomimo ich pozytywnego wpływu na dorosłych, nie daje zbyt dobrych efektów. Pewne korzystne działanie odnotowano natomiast przy stosowaniu przeciwdepresyjnych środków hamujących selektywny wychwyt serotoniny. Tym samym istnieją podstawy do ich stosowania, jako formy uzupełnienia terapii psychologicznej.

Nawrotowość depresji

Depresja jest niestety zaburzeniem mającym charakter nawrotowy. Chociaż 90% przypadków mozna wyleczyć krótkotrwałym leczeniem, to zdecydowana większość młodych ludzi ma nawroty choroby. Tym samym, opisane powyżej elementy, powinny być stosowane jako część długoterminowego programu. Dzieci i ich rodziców, możnna nauczyć jak rozpoznawać nawroty i jak sobie z nimi radzić, oraz kiedy ponownie nawiązać kontakt ze specjalistą. Jednym z największych wyzwań, ale też sukcesów, w przypadku leczenia depresji u dzieci i młodzieży, jest ustanowienie i utrzymanie dobrego kontaktu między terapeutą, a chorym i jego rodziną.